Geld te veel

Blog 77,  Geld te veel

Extra onderwijsgeld zou naar meer personeel moeten, maar dat is niet te vinden.
Scholen ontvangen komend schooljaar miljarden extra om de achterstanden in te lopen die door de coronacrisis zijn ontstaan. Maar vooral door het personeelstekort is het onmogelijk om het geld doelmatig en effectief uit te geven. Daarvoor waarschuwt de PO-Raad, de organisatie voor het primair onderwijs, na een peiling onder schoolbesturen. (Bron: NOS)

Het gaat om een bedrag van 8,5 miljard Euro voor de komende twee jaar. Hoe is het toch mogelijk dat de scholen daar problemen mee hebben? En als het niet kan worden uitgegeven aan het bestrijden van de achterstanden, waar blijft deze ongeveer 700 Euro per leerling dan?

Scholen geven aan meer tijd nodig te hebben om het geld uit te geven. Van deze scholen geeft zo'n 80 procent aan dat ze dit geld willen besteden door extra personeel in te zetten. De vraag naar onderwijzend personeel stijgt, terwijl er in het hele land, vooral in het westen, een steeds groter lerarentekort is.
Door de epidemie is nog duidelijker geworden welke problemen er in het onderwijs spelen. Er is op een aantal terreinen sprake van een structurele achterstand, bijvoorbeeld op het gebied van leesvaardigheid en rekenvaardigheid, waardoor de kansenongelijkheid, waar de laatste tijd steeds meer over wordt gesproken, alleen maar toeneemt.
Structurele problemen vragen om structurele oplossingen. Voor de oplossing van het lerarentekort is het belangrijk dat het beroep weer meer aanzien krijgt. Het imago is nu allerbelabberdst. Samengevat komt dat neer op keihard werken voor een schamel loon, lastige leerlingen, lastige ouders en veel vergaderen over zaken die door een lastige overheid worden ingebracht. Inkomen en werkdruk dus. Een hoger inkomen kun je niet tijdelijk invoeren, kleinere klassen zou kunnen voor een tijdje, maar daar is geen personeel voor, minder regeldruk ligt in handen van de overheid, maar de ervaring is dat als die uitspreken dat ze zich minder met het onderwijs gaan bemoeien, dat juist meer wordt. In deze tijd spreken over een soort middenschool om de kansenongelijkheid kleiner te maken, maakt het ook niet beter. 

De schoolbesturen zijn nu bang dat als er na deze twee jaar geld op de plank is blijven liggen, de overheid zal zeggen dat extra geld niet nodig is, zodat de maatregel als een boemerang op het onderwijs terugslaat.

Is het lerarentekort dan zo erg? Zijn de salarissen dan echt zo laag? Ze hebben toch ook heel veel vakantie?

Normjaartaak en salaris

Om met dat laatste te beginnen. Ik spreek over het voortgezet onderwijs. De normjaartaak van een leraar bedraagt 1659 uur. Dat is een heel normaal aantal uren als je het vergelijkt met andere beroepen. De leraar heeft meer vakantie, dus dient hij per week meer uren te maken om aan 1659 uur te komen. Er is een hele systematiek waarbij aan allerlei taken uren worden gehangen. Denk aan voorbereiding, nakijken, surveilleren, vergaderen, mentoraat, vertrouwenspersoon, onderwijscommissies en zo meer. De lestaak mag niet meer dan 750 klokuren per jaar bedragen, dat betekent bij 38 lesweken met lestijden van 50 minuten maximaal 24 lesuren per week. Deze 24 lesuren met alles wat nodig is om die lessen goed te laten verlopen, moeten dan uitkomen op die 1659 uur per jaar. Ruwweg staan per lesuur van 50 minuten in totaal 2 klokuren op de rol.

In de praktijk gaan veel leraren daar ruim overheen. Met name beginnende docenten hebben veel meer tijd nodig voor hun voorbereiding van lessen en voor zaken als nakijken en de beoordeling van leerlingen. En dan hebben we het nog niet over de stress die menig beginner heeft omdat in het begin niet alles (orde houden) op rolletjes loopt. Om die reden wordt starters geadviseerd met niet meer dan 15 lesuren te beginnen. Ze zullen merken dat ze daar hun werkweek plus weekenden geheel mee gaan vullen. Het aanvangssalaris bedroeg in 2020 bruto 2822 euro per maand. Met 15 lesuren wordt dat 1764 euro per maand, dat is net boven het bruto minimumloon. Geen aanlokkelijk vooruitzicht voor HBO-ers en academici.

Lerarentekort

Hier moet onderscheid gemaakt worden tussen zichtbaar en verborgen tekort. Dit laatste gaat over vacatures die vervuld worden door onbevoegde docenten. Kijken we naar Den Haag dan is het officiële tekort 41 en het verborgen tekort 332 (Cijfers januari 2020). In totaal waren in het schooljaar 2018/2019 ongeveer 5.500 voltijd banen vacant. Maar dit aantal is scheef over het land verdeeld. Vooral de grote steden zijn de klos, hier wordt al gesproken over een 4-daagse schoolweek, het naar huis sturen van kinderen en zelfs het sluiten van scholen. De Algemene Onderwijsbond spreekt over een ramp van nationale omvang.
Scholen moeten steeds meer een beroep doen op uitzendbureaus waar ze veel geld voor moeten neertellen. Ook ZZP-ers worden ingehuurd. De salarissen van deze mensen liggen boven die van de vaste krachten, die bovendien meer taken hebben. Dat doet de verhoudingen binnen een school geen goed. Het aantal docenten in vaste dienst dat ontslag neemt om als ZZP-er terug te keren neemt toe. Dit alles gaat ten koste van het onderwijs.

De conclusie is wat mij betreft dat het lerarentekort enorme schade aan ons onderwijs aanricht, een schandalige situatie waarvoor al jaren wordt gewaarschuwd. Dat tekort hangt sterk samen met het slechte imago van het werk van leraar, te weten laag inkomen en hoge werkdruk. Incidenteel geld gaat niet werken. We zitten nu in een situatie waarin praktisch iedere oplossing door gebrek aan bevoegd personeel onuitvoerbaar is. Kleinere klassen, geen leraren; minder uren, niet genoeg leraren.

Er is een rigoureuze aanpak van het lerarentekort noodzakelijk, maar ja daar is wel een volwaardig kabinet voor nodig en daar zullen we nog lang op moeten wachten.
Ik begrijp dat wachten niet. Het is net of er in Den Haag een andere werkelijkheid bestaat dan op de schoolwerkvloer. Ik hoor daar alweer zeggen "de bezuinigingen die noodzakelijk zijn, zullen een 'efficiencyslag' binnen de scholen veroorzaken waardoor de kwaliteit omhoog zal gaan". Wanneer ziet de overheid in dat de rek er volledig uit is?

Ik vind het vreselijk om zo zuur over het onderwijs te schrijven. Ik heb 40 jaar in het onderwijs gewerkt, daar ben ik trots op, en ik heb dit altijd met veel plezier gedaan. De meeste docenten die ik ken zijn zeer bevlogen mensen die genieten van het lesgeven en de omgang met hun leerlingen. Het is een fantastisch beroep dat langzaam maar zeker door steeds minder mensen wordt uitgeoefend. Hebben we in deze Coronatijd nog steeds niet in de gaten dat lesgeven een echt beroep is waar je de tekorten niet oplost met een blik zij-instromers?